دردهای قاعدگی (دیسمنوره) یکی از رایجترین دلایل مراجعه به پزشک در سنین باروری است. در کنار مسکنها و کیسه آب گرم، در سالهای اخیر پژوهشهایی دربارهی اثر نور قرمز و فوتوبیومدولیشن بر کاهش این نوع درد منتشر شدهاند. در این مقاله میبینیم این شواهد چه میگویند، چقدر قابلاعتماد هستند و نور قرمز را در کجای روتین مدیریت درد قاعدگی میتوان قرار داد.
مکانیسم احتمالی اثر
در دیسمنورهی اولیه (بدون بیماری زمینهای مثل اندومتریوز)، بخش عمدهی درد ناشی از ترشح بیشازحد پروستاگلندینها در دیوارهی رحم است. این مولکولها باعث انقباض شدید عضلهی رحم و کاهش موقت جریان خون به بافت میشوند؛ همین کاهش اکسیژنرسانی بخشی از حس درد را ایجاد میکند.
فرضیهی اثر نور قرمز مشابه سایر کاربردهای فوتوبیومدولیشن است: طول موجهای حدود ۶۱۰ تا ۶۳۰ نانومتر توسط میتوکندری سلولهای عضلهی صاف جذب میشوند و تولید ATP را افزایش میدهند. در مطالعات مکانیستیک، این فرایند با بهبود نسبی تعادل پروستاگلندینها، کاهش استرس اکسیداتیو و شلشدن نسبی عضلهی رحم همراه بوده است. گرمای ملایم نور نیز مانند کیسه آب گرم میتواند جریان خون سطحی ناحیه را افزایش دهد.
شواهد علمی تا امروز
در سال ۲۰۲۵ یک مرور نظاممند و متاآنالیز روی چند کارآزمایی تصادفیشده منتشر شد که نشان میداد نوردرمانی (عمدتاً نور قرمز کمتوان) در مقایسه با عدم درمان یا دستگاههای ساختگی، میتواند شدت درد قاعدگی اولیه را بهطور معنادار کاهش دهد. در کنار این، مطالعات مکانیستیک روی مدلهای حیوانی، اثر نور قرمز پالسی را روی کاهش استرس اکسیداتیو و بهبود سیگنالدهی سلولی در بافت رحم بررسی کرده و شواهدی برای مکانیسم فوق فراهم کردهاند.
با این حال باید محتاط بود: بیشتر کارآزماییهای انسانی حجم نمونهی کوچکی دارند، پروتکلهای استفادهشده (طول موج، توان، مدت جلسه) بین مطالعات متفاوت است و کیفیت کلی شواهد در سطح متوسط تا محدود ارزیابی میشود. نویسندگان این مرورها بهصراحت بر نیاز به کارآزماییهای بزرگتر و استانداردتر تأکید کردهاند؛ این یعنی نور قرمز یک گزینهی امیدوارکننده و در حال بررسی است، نه یک درمان قطعی و اثباتشده.
مقایسه با کیسه آب گرم و مسکنها
نور قرمز جایگزین کامل روشهای رایج مدیریت درد قاعدگی نیست؛ هرکدام از این روشها ویژگیهای متفاوتی دارند و میتوان بسته به شرایط، آنها را در کنار هم به کار برد.
پروتکل پیشنهادی استفاده
پروتکلهای استفادهشده در مطالعات نسبتاً مشابه هم هستند، هرچند استاندارد واحدی هنوز تعریف نشده است:
- ناحیه: شکم پایین (روی ناحیهی لگن و رحم)، مستقیم روی پوست تمیز.
- طول موج: عمدتاً ۶۱۰ تا ۶۳۰ نانومتر (نور قرمز).
- مدت هر جلسه: حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه.
- زمانبندی در چرخه: اغلب از یکی دو روز پیش از شروع پریود آغاز و تا دو تا سه روز اول قاعدگی ادامه مییابد.
- فاصله از پوست: طبق دستورالعمل دستگاه، معمولاً چند سانتیمتر تا حدود نیم متر.
چه کسانی باید احتیاط کنند؟
درد قاعدگی همیشه «اولیه» و بیخطر نیست. دردهای بسیار شدید، رو به وخامت، همراه با خونریزی غیرعادی، تب یا دردی که با مسکنهای معمول کنترل نمیشود، میتوانند نشانهی دیسمنورهی ثانویه (مثل اندومتریوز یا فیبروم رحمی) باشند و نیاز به بررسی پزشکی دارند؛ نور قرمز جایگزین این ارزیابی نیست.
انتظار واقعبینانه
شواهد فعلی نشان میدهند نور قرمز میتواند بهعنوان یک روش کمکی و غیرتهاجمی، در کاهش نسبی شدت درد قاعدگی اولیه مؤثر باشد؛ اما این بهمعنای درمان قطعی یا جایگزینی کامل برای مسکن یا ارزیابی پزشکی نیست. نتایج بین افراد، بسته به شدت درد، علت زمینهای و تداوم استفاده، متفاوت خواهد بود.